چگونه از هوش مصنوعی سوال کنیم؟ ۷ قاعده برای جواب دقیق با مثال فارسی

برای اینکه بدانید چگونه از هوش مصنوعی سوال کنیم، کافی است چهار چیز را در پیام‌تان روشن کنید: هوش مصنوعی از جای چه کسی جواب بدهد، دقیقاً چه کاری انجام دهد، شرایط شما چیست و جواب را در چه قالبی تحویل بدهد. مدل‌های زبانی نیت ناگفته را حدس نمی‌زنند؛ هر جزئیاتی که ننویسید، با عمومی‌ترین حالت ممکن پر می‌شود.

این راهنما بر اساس راهنماهای رسمی پرامپت‌نویسی OpenAI، Anthropic و Google نوشته شده و همهٔ مثال‌هایش فارسی است. هر جا هم که انتخاب مدل در نتیجه اثر دارد، گفته‌ایم در ZarinGPT سراغ کدام مدل بروید.

چرا جواب هوش مصنوعی گاهی کلی و بی‌فایده است؟

مدل زبانی کلمه‌به‌کلمه، محتمل‌ترین ادامهٔ متن شما را می‌سازد. وقتی سوال کوتاه و بی‌زمینه باشد، محتمل‌ترین ادامه همان جوابی است که برای «همه» درست است و برای «شما» به کار نمی‌آید. به متنی که برای هوش مصنوعی می‌فرستید پرامپت می‌گویند و کیفیت جواب، بیشتر از هر چیز به همین متن بستگی دارد.

جدول زیر نشان می‌دهد اضافه کردن جزئیات چطور یک سوال را از عمومی به قابل‌اجرا می‌رساند:

چگونه از هوش مصنوعی سوال کنیم؟ چارچوب ۴ بخشی

راهنماهای رسمی هر سه سازندهٔ بزرگ روی چند اصل مشترک تأکید می‌کنند: دستور روشن، دادن زمینه، تعیین قالب خروجی و آوردن مثال. اگر این‌ها را در یک قالب ساده بچینیم، به چهار بخش می‌رسیم:

1. نقش: هوش مصنوعی از جایگاه چه کسی جواب بدهد؛ مثلاً «مشاور مالی» یا «معلم ریاضی دبیرستان».
2. وظیفه: کاری که می‌خواهید، با یک فعل روشن؛ مثلاً «خلاصه کن»، «مقایسه کن» یا «برنامه بنویس».
3. بستر: شرایط واقعی شما؛ مخاطب، محدودیت بودجه یا زمان، و هر اطلاعاتی که مدل از آن خبر ندارد.
4. قالب خروجی: شکل جواب؛ جدول، فهرست شماره‌دار، ۳ پاراگراف کوتاه یا حداکثر ۲۰۰ کلمه.

یک نمونه که هر چهار بخش را دارد:

نقش: تو یک مشاور مالی کسب‌وکارهای کوچک هستی.
وظیفه: سه راهکار عملی برای کم کردن هزینه‌های ماهانهٔ یک استارتاپ پیشنهاد بده.
بستر: استارتاپ ۵ نفر کارمند دارد، بودجه‌اش محدود است و بیشترین هزینه‌اش اجارهٔ دفتر و نرم‌افزارهاست. مخاطب جواب، مدیرعامل است.
قالب خروجی: فهرست شماره‌دار؛ برای هر راهکار حداکثر ۳ خط.

۷ قاعده برای سوال از هوش مصنوعی و گرفتن جواب دقیق

این هفت قاعده از راهنماهای رسمی سازنده‌ها گرفته شده‌اند و روی همهٔ مدل‌های چت جواب می‌دهند. لازم نیست همه را در هر سوال رعایت کنید؛ هر چه کار مهم‌تر باشد، قاعدهٔ بیشتری به کار ببرید.

۱. نقش پاسخ‌دهنده را تعیین کنید

جملهٔ «به عنوان یک متخصص سئو جواب بده» زاویهٔ دید، لحن و عمق جواب را عوض می‌کند. Anthropic هم «نقش‌دادن» (role prompting) را در فهرست تکنیک‌های رسمی پرامپت‌نویسی خود آورده است. نقش را واقعی و مرتبط انتخاب کنید؛ «بهترین متخصص دنیا» چیزی به جواب اضافه نمی‌کند.

۲. به جای کلمه‌های کیفی، عدد و معیار بدهید

«خوب»، «کامل» و «کوتاه» برای مدل معنای مشخصی ندارند. به جای «یک متن خوب بنویس» بنویسید: «متنی در ۳ پاراگراف، با لحن رسمی و حداکثر ۳۰۰ کلمه». راهنمای Google هم توصیه می‌کند محدودیت‌ها، از جمله طول جواب، صریح نوشته شوند.

۳. قبل از سوال، نمونه نشان بدهید

اگر سبک خاصی می‌خواهید، یک یا دو نمونه از آن را در پیام بگذارید. به این روش «چندنمونه‌ای» (few-shot) می‌گویند و هر سه سازنده آن را توصیه می‌کنند. نمونه‌ها را هم‌شکل بنویسید؛ مدل قالب نمونه‌ها را دقیق‌تر از توضیح شما تقلید می‌کند.

۴. کار بزرگ را به سوال‌های پشت‌سرهم بشکنید

از مدل نخواهید کل راه‌اندازی یک کسب‌وکار را در یک پیام توضیح بدهد. اول دربارهٔ بازار هدف بپرسید، بعد بر اساس همان جواب سراغ قیمت‌گذاری و تبلیغات بروید. Google و Anthropic این کار را «زنجیره کردن پرامپت‌ها» می‌نامند: خروجی هر مرحله، ورودی مرحلهٔ بعد می‌شود.

۵. برای مسئلهٔ چندمرحله‌ای، استدلال بخواهید یا مدل استدلالی انتخاب کنید

در مسئله‌های محاسباتی و منطقی، جملهٔ «قدم‌به‌قدم استدلال کن و بعد جواب نهایی را بنویس» به مدل‌های چت معمولی کمک می‌کند. مدل‌های استدلالی، مثل o3، قبل از جواب خودشان فکر می‌کنند؛ OpenAI و Google می‌گویند برای این مدل‌ها دستور کلی و هدف روشن کافی است و لازم نیست مراحل فکر کردن را دیکته کنید.

۶. بگویید چه چیزی نباید در جواب باشد

گاهی گفتن موارد ممنوع از موارد لازم مهم‌تر است: «اصطلاح انگلیسی نیاور»، «فرمول ریاضی ننویس» یا «از منبع‌های قبل از ۱۴۰۳ استفاده نکن». این محدودیت‌ها را کنار بقیهٔ دستورها و در ابتدای پیام بنویسید تا گم نشوند.

۷. جواب اول را پیش‌نویس بدانید و در همان گفتگو اصلاحش کنید

اگر جوابی ناقص بود، گفتگو را از اول شروع نکنید. همان‌جا بنویسید: «بخش دوم را جدی‌تر بازنویسی کن و ۲ مثال واقعی اضافه کن». مدل به پیام‌های قبلی همان گفتگو دسترسی دارد و اصلاح مرحله‌ای معمولاً سریع‌تر از نوشتن دوبارهٔ کل سوال به نتیجه می‌رسد.

خودتان امتحان کنید: یک سوال، دو جور پرسیدن

سریع‌ترین راه دیدن اثر این قاعده‌ها، پرسیدن یک موضوع با دو نسخهٔ متفاوت است. هر دو پرامپت زیر را در دو گفتگوی جدا و با یک مدل بفرستید و جواب‌ها را کنار هم بگذارید.

چطور زمان مطالعهٔ روزانه‌ام را مدیریت کنم؟

به عنوان یک مشاور برنامه‌ریزی درسی دانشگاهی، یک جدول زمان‌بندی روزانه برای دانشجویی پیشنهاد بده که شاغل است و روزی فقط ۴ ساعت وقت مفید دارد. روش پومودورو را در جدول لحاظ کن و در یک بخش کوتاه، دو عامل اصلی هدر رفتن وقت را نام ببر.

کدام مدل برای کدام سوال؟

همهٔ مدل‌ها در همه‌چیز یکسان نیستند. در ZarinGPT همهٔ این مدل‌ها از یک حساب در دسترس‌اند و می‌توانید یک سوال را از چند مدل بپرسید. توضیح ستون دوم از فهرست مدل‌های هوش مصنوعی ZarinGPT آمده است:

اگر مطمئن نیستید، گزینهٔ «خودکار» را بگذارید تا ZarinGPT برای سوال شما مدل چت را انتخاب کند.

اشتباه‌های رایج در سوال پرسیدن از هوش مصنوعی

بیشتر جواب‌های ناامیدکننده از چند اشتباه تکراری می‌آیند:

سه کار روزمره که با سوال درست سریع‌تر انجام می‌شود

وقتی بدانید چطور سوال کنید، استفاده از هوش مصنوعی در کارهای روزمره هم ساده می‌شود. سه نمونهٔ پرکاربرد:

1. خلاصهٔ سند طولانی: متن گزارش یا قرارداد را بفرستید یا فایلش را پیوست کنید و بنویسید: «این سند را در ۵ بند کلیدی خلاصه کن و نکته‌های پرریسک را جدا بنویس».
2. جواب به پیام کاری: پیام مشتری را کپی کنید و بنویسید: «یک جواب محترمانه، کوتاه و قانع‌کننده برای حل این مشکل بنویس؛ حداکثر ۸۰ کلمه».
3. مرتب کردن یادداشت جلسه: نکته‌های پراکنده را بدهید و بخواهید آن‌ها را در جدولی با ستون‌های «کار»، «مسئول» و «مهلت» بچیند.

برای سوال‌های تصویری قاعده‌ها کمی فرق می‌کند؛ فرمول ۵ بخشی آن را در راهنمای پرامپت عکس و نمونه‌های تست‌شده‌اش را در مقالهٔ ساخت عکس تولد با هوش مصنوعی ببینید. برای آشنایی با بخش‌های مختلف پنل هم راهنمای استفاده از ZarinGPT را بخوانید.

سؤالات متداول

قدم بعدی

حالا که می‌دانید چگونه از هوش مصنوعی سوال کنیم، یکی از سوال‌هایی که این هفته پرسیده‌اید را بردارید و با چارچوب ۴ بخشی بازنویسی کنید؛ تفاوت جواب را خودتان می‌بینید. برای پرسیدن از چند مدل در یک حساب، پلن‌ها و قیمت ZarinGPT را ببینید.

این مقاله با کمک هوش مصنوعی پیش‌نویس شد و تحریریهٔ ZarinGPT آن را ویرایش و با راهنماهای رسمی سازنده‌ها فکت‌چک کرد.